Zamek Sobieskich

Żółkiew (Жовква), rejon żółkiewski, obwód lwowski, Ukraina

Gniazdo rodziny Żółkiewskich h. Lubicz, po r. 1623 dobra przeszły na Jana Daniłowicza h. Sas, którego córka Teofila wniosła majątek w wianie Jakubowi Sobieskiemu h. Janina, ojcu przyszłego króla Polski - Jana. Na pocz. w. XVIII włości należały do książąt de Turenne, a przed r. 1740 klucz dóbr zakupił Michał Radziwiłł, zw. "Rybeńką". Jego synowie doprowadzili do upadku zamku, który w r. 1787 na licytacji nabył Adam Józefowicz-Hlebicki h. Leliwa. W poł. w. XIX ówczesny właściciel majątku, Artur Głogowski, rozebrał i wyprzedał miastu część zabudowań dawnej rezydencji. Zamek fundacji Stanisława Żółkiewskiego, wzniesiony w latach 1594-1610 wg projektu Pawła Szczęśliwego (wykonawcami prac byli Paweł Rzymianin i Ambroży Przychylny). Budowla składała się z czterech prostopadłościennych skrzydeł mieszkalnych, krytych dachami dwuspadowymi, tworzących wewnętrzny dziedziniec. Naroża skrzydeł zaadaptowano na baszty na planie kwadratów, a na osi dwukondygnacyjnego skrzydła północnego wytyczono ryzalit z bramą wjazdową. Naprzeciwko zaaranżowano skrzydło reprezentacyjne z arkadowym krużgankiem, poprzedzonym loggią z dwubiegowymi schodami. Za Sobieskich zamek przebudowano wg projektu Piotra Bebera i Augustyna Locciego. Podniesiono wówczas trzy skrzydła o jedną kondygnację (do prawego dodano kaplicę). Baszty nakryto dachami baniastymi, a elewację ogrodową wzbogacono o piętrowe altany. Po pożarze w r. 1741 kolejną przebudowę w stylu rokokowym zainicjował Michał Kazimierz Radziwiłł, wg planów Antoniego Castellego. Baszty nakryto dachami mansardowymi, rozszerzono arkadowe krużganki na wszystkie skrzydła rezydencji, a w narożach wzniesiono niewielkie wirydarze. Po sprzedaży dóbr w kon. w. XVIII pałac częściowo rozebrano. W r. 1915 Rosjanie spalili pozostałości zamku, które zabezpieczono w latach 1928-1931. W okresie międzywojennym mieściły się tu koszary, areszt i gimnazjum. Od lat 70. w. XX trwają prace restauracyjne nad przywróceniem rezydencji jej pierwotnego wyglądu z czasów Żółkiewskich.

Artyści i rzemieślnicy

Bilbiografia

Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 7, Województwo ruskie, Ziemia Halicka i Lwowska, Wrocław-Warszawa-Kraków 1995 s. 605-627
Bernatowicz T., Królewska rezydencja w Żółkwi w XVIII wieku: program funkcjonalny i architektura pałacu w świetle nieznanych inwentarzy zamku, Warszawa 2009
Przywroźna-Leśniak K., O początkach mody na „delfty” na terenie Rzeczypospolitej - rezydencje Jana III Sobieskiego w Żółkwi, Jaworowie i Wilanowie,
Osiński M., Zamek w Żółkwi, Lwów 1933