Zespół pokarmelicki z kościołem pw. Matki Bożej z Góry

Usytuowany w centrum miasta przy ul. Mickiewicza 61. Złożony z budynku kościoła, klasztoru i kapliczki. Karmelici trzewiczkowi sprowadzeni w r. 1632 lub 1633, uposażeni przez mieszczanina Marcina Bartoszewicza. Klasztor fundowany w 1638 przez starostę bielskiego Adama Kazanowskiego, w r. 1641 wzniesiony kościół, zapewne pw. św. Michała Archanioła. W 3 ćw. w. XVII wzniesiony trójskrzydłowy parterowy klasztor. W r. 1784 kościół i klasztor zniszczone w czasie pożaru miasta, odbudowane m.in. z fundacji Izabeli z Poniatowskich Branickiej. W r. 1803 kasata klasztoru, kościół przekazany cerkwi unickiej, klasztor przeznaczony na areszt i cele administracyjne. W 2 ćw. w. XIX częściowa zmiana układu wnętrz klasztornych. W l. 1838-64 kościół używany jako arsenał, później cerkiew. Po 1844 gmach i dziedziniec przyklasztorny przekształcony wg proj. arch. Dominika Kułakowskiego: m.in. wzniesienie muru oddzielającego budynek poklasztorny od kościoła, wytyczenie trapezoidalnego dziedzińca klasztornego z włączeniem w zespół budynku oficyny (dawnego spichrza) i nowowybudowanych narożnych aneksów - baszt. W l. 1864-66 gruntowna przebudowa świątyni wg proj. Tomasza Tyszeckiego. W 1865 przebudowa kapliczki w stylu neoruskim. Kościół przejęty przez katolików w r. 1921, przebudowany w l. 1923-39. Klasztor przejęty przez katolików w 1929, remontowany. W czasie II wojny światowej w klasztorze siedziba NKWD i więzienie, później UB, gimnazjum, poczta (od 1957) i szkoła muzyczna. Klasztor zwrócony kurii rzymskokatolickiej w r. 1992. Kościół po II wojnie remontowany.

Artyści i rzemieślnicy

• Kułakowski Dominik, architekt
• Tyszecki Tomasz (zm. 1861), architekt

Bilbiografia

• Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, seria nowa, t. 12: Województwo podlaskie (białostockie), pod. red. M. Zglińskiego, z. 4, Powiat bielski, red. Z. Michalczyk, D. Piramidowicz, K. Uchowicz, M. Zgliński, Warszawa 2019 s. 25-28