Zamek

W w. XV własność Kmitów h. Szreniawa, w następnych dwóch stuleciach dobra w rękach Stadnickich.W w. XVIII majątek drogą wiana trafił do Ossolińskich h. Topór, a następnie do Mniszchów z Wielkich Kończyc oraz Krasickich h. Rogala, którzy pozostawali dziedzicami klucza do r. 1945. Zamek wzniesiony w 4. ćw. w. XVI przez Kmitów, w r. 1538 rozbudowany o dodatkową część mieszkalną, w r. 1656 wystawiono mury z bastejami, później zniszczony przez Szwedów. Odbudową kierował w r. 1701 Gottfryd Hoffman, kolejna przeprowadzona z inicjatywy Ossolińskich w l. 1765-1771. W r. 1783 zamek spłonął, odrestaurowany w l. 1805 i 1935-1838 według projektu Wincentego Pola. Część murów rozebrano i wzniesiono na nowo w duchu klasycystycznym, powstały też parterowe skrzydła z galeriami, portyk po wewnętrznej stronie dziedzińca oraz mur oporowy z basteją w narożu. Zamek tworzył nieregularny trapez z bramą wjazdową w jednej z baszt oraz dwupoziomowymi murami od zewnątrz. Budynek mieszkalny składał się z dwóch korpusów połączonych w całość, powstał w l. 1538 i 1580. Starsza część na planie kwadratu przylegała do murów i sięgała rzeki San, łącząc się z basztą tarasem widokowym zw. czarnym gankiem. Dalej mur prowadził do kolejnej, cylindrycznej baszty (niezachowana). Po ostatniej przebudowie powiększono część mieszkalną o otwarty przedsionek z kolumnami w wielkim porządku, z tarasem łączącym się z basztą. Najstarszą część przeznaczono na pokoje gościnne i poprzedzono kolumnadą tworząc podcienia. Na końcu dodano całkiem nowe skrzydło z oranżerią i ogrodem zimowym oraz dobudówkę z przeznaczeniem na stajnie i wozownie. W r. 1915 zamek spaliły wojska rosyjskie, w r. 1924 odbudowany wg projektu Zygmunta Hendla. W r. 1956 zniszczony zamek stał się własnością kopalni KWK "Makoszowy" z Zabrza, obecnie znajduje się w nim hotel.

Artyści i rzemieślnicy

• Hendel Zygmunt (1862-1929), architekt
• Hoffman Gotfryd, architekt
• Pol Wincenty (1807-1872), architekt-amator

Bilbiografia

• Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 8, Województwo ruskie, Ziemia Przemyska i Sanocka, Wrocław-Warszawa-Kraków 1996 s. 362-384
• Rolnik 1867-1937, [Lwów 1938] (https://polona.pl/item/rolnik-1867-1937,MTUyMTE5OQ/3/#info:metadata) s. 70
• Hendel Z., O zamku w Lesku, "Prace Komisji Historji Sztuki", 2, Kraków 1919, z. 2
• Frazik J. T., Zamki i budownictwo obronne ziemi rzeszowskiej, Kraków 1971
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, t. 5, Warszawa 1884 (http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_V) s. 313