Zamek

Holszany założone w k. XIII w. przez księcia Holszę; wówczas na wzniesieniu nad rzeką Korabel zbudowany drewniany zamek. Osada wokół zamku przekształcona w miasteczko w XIV/XV w. W 1525 Holszany wniesione w posagu przez Helenę Holszańską wojewodzie podlaskiemu Pawłowi Sapieże. Po 1669 zamek zmieniał właścicieli co pokolenie. Po 1945 r. w dawnym majątku urządzony kołchoz. Zamek wzniesiony na płd.-wsch. obrzeżu miasteczka w pocz. XVII w. przez podkanclerzego litewskiego Pawła Stefana Sapiehę. Częściowo zniszczony w l. 1654-57, w czasie wojen z Moskwą. Dwa zrujnowane skrzydła wysadzone ok. 1880 r. przez ówczesnego właściciela Garbaniewa. Dalsza dewastacja w XX w. Obecnie przygotowywany do konserwacji ruin lub odbudowy. Późnorenesansowy z elementami manieryzmu i wczesnego baroku. Murowany, założony na planie czworoboku o wym. 88,6 x 95,6 m, z wewnętrznym kwadratowym dziedzińcem otoczonym przez dwu- i trójkondygnacyjne skrzydła, do którego wjazd przez półkoliście sklepioną bramę umieszczoną w skrzydle płd.-zach. Na narożach budowli sześcioboczne wieże, dodatkowa wieża na osi skrzydła pn.-wsch., usytuowanego naprzeciwko bramy, mieszczącego w przyziemiu kaplice zamkową. Wnętrza bogato zdobione sztukateriami i polichromią. Całość otoczona wałami i bastionami ziemnymi oraz oblana wodami spiętrzonej rzeki Holszanki.

Bilbiografia

• Aftanazy R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 4, Województwo wileńskie, Wrocław-Warszawa-Kraków 1993 s. 116-9
• Rąkowski G., Kresowe rezydencje. Zamki, pałace i dwory na dawnych ziemiach wschodnich II RP, t. 1: województwo wileńskie, Warszawa 2017 s. 132-4
• Jankowski, Cz., Powiat oszmiański. Materiały do dziejów ziemi i ludzi, t. 2, Petersburg 1897 s. 209-211