Zamek

Zamek w Giełgudowie pierwotnie nosił nazwę Koenigsburg, następnie Poniemonie i wzniesiony zapewne przez mistrza zakonu krzyżackiego Ulricha von Jungingen. Kolejnymi właścicielami była rodzina Epereyszych; w r. 1597 Jan Epereyszy nabył od Billewiczów Poniemonie, które później przeszło na własność Giełgudów h. własnego, i to prawdopodobnie oni nadali budowli nową nazwę. Ostatnią właścicielką z rodu była Anna, która wychodząc za mąż za Jana Pusłowskiego, wniosła dobra w dom męża. Jego córka Maria zamężna za Aleksandrem Tyszkieiwczem, wniosła dobra jako wiano. Byli ostatnimi właścicielami majątku, który w ich posiadaniu znajdował się do r. 1918. Zapewne wzniesiony przez krzyżaków zamek, został przebudowany w l. 1604-10 z inicjatywy Jana Epereysza. W poł. XIX w. część zamku spłonęła. Ówczesny właściciel Stanisław Epereysz zdecydował się opuścić zamek. Budowla wzniesiona na wysokim brzegu Niemna, otoczona fosą, czteroskrzydłowa, dwukondygnacyjna, z basztami w czterech narożach: dwie niższe, kryte dachem stożkowym, dwie znacznie wyższe zwieńczone krenelażem oraz wewnętrznym arkadowym dziedzińcem. W 2. poł. XIX w. w wyniku wielu zniszczeń w czasie powstania listopadowego, przetrwały jedynie dwa krótsze skrzydła i jedno dłuższe oraz cztery baszty. Ocalałe dłuższe skrzydło miało charakter reprezentacyjny, a ściany zdobione al fresco. W późniejszym czasie służyło jako gospodarcze. Zamek zniszczony w czasie I wojny światowej. W r. 1935 Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego podjęło jego rekonstrukcję. W l. 60. XX w. przeprowadzono restaurację skrzydła wschodniego i fos. Zamek otaczał rozległy park.

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 223-224.
• Polak T., Zamki na Kresach. Białoruś, Litwa, Ukraina, Warszawa 1997 s. 159-160.