Pałac Zamoyskich

Wieś od poł. w. XVIII miała stanowić nową, główną rezydencję ordynatów Zamoyskich. W latach 1744-1746 z inicjatywy Tomasza Antoniego wzniesiono pałac według projektu Jana Andrzeja Bema i Jerzego de Kawe, przeznaczony później dla Klemensa Zamoyskiego, od którego miejscowość wzięła swą nazwę. Pierwsza budowla jednopiętrowa, zamieszkała tylko w części parterowej. W latach 1810-1813 rozszerzono skrzydła frontowe oraz wzniesiono oranżerię według planu Henryka Ittara. Zasadniczą przebudowę pałacu, która nadała mu obecny wygląd, rozpoczął w r. 1826 włoski architekt Henryk Marconi. W r. 1841 kaplicę przeniesiono do łącznika i zrezygnowano z projektów nadbudowy piętra, a jednokondygnacyjne pomieszczenia strychu podzielono stropem tworząc przestrzeń na bibliotekę. Na ostateczny kształt rezydencji wpłynęły drobne zmiany dokonane ok r. 1900. Dziewięcioosiowy, główny korpus rezydencji zaakcentowano pośrodku trójosiowym pseudoryzalitem zwieńczonym trójkątnym przyczółkiem z herbem Jelita. Przed głównym wejściem ustawiono portyk kolumnowy z balustradą. Elewacja tylna korpusu była niemal identyczna jak frontowa, z tarasem widokowym i balkonem w miejscu portyku. Całość nakrywał gontowy dach mansardowy. Od strony ogrodu zaaranżowano salon „duży” z galerią portretów, salon „mniejszy” obrazami szkoły polskiej z w. XIX, pokój bilardowy i gabinet. Na piętrze znalazły się pokój „mineralogiczny” ze zbiorem minerałów i kamieni oraz pokaźna biblioteka (12 tys. woluminów). Podczas II wojny światowej Niemcy zajęli zespół pałacowy i utworzyli w nim szpital z ośrodkiem wypoczynkowym. Po r. 1945 w znacjonalizowanej rezydencji utworzono dom dziecka, który funkcjonował do r. 1966. Następnie pałac przejął dom pomocy społecznej, przebudowując wnętrza. W r. 2017 rodzina Zamoyskich odzyskała dawne włości.

Artyści i rzemieślnicy

• Bem Jan Andrzej (ok. 1715-1764) architekt
• Kawe de Jerzy (ok. 1720-1761), architekt
• Ittar Henryk (1773-1850), architekt
• Marconi Henryk (1792-1863), architekt

Bilbiografia

• Kawałko D., Klemensów - zespół pałacowo-parkowy, Zamośc 1986
• Kowalczyk J. Architekci Zamoyskich w XVIII wieku, Kwartalnik Architektury i Urbanistyki",. T. IV: 1959 z. 3/4, s. 211-234
• Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 6, Województwo bełskie, Ziemia Chełmska województwa ruskiego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1995 s. 292-305.
• Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B. Chlebowski, W. Walewski, t. 11, Warszawa 1890 (http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/) s. 829.
• Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, Warszawa 2016 s. 1366.