Pałac Zabiełłów i Gawrońskich

Do k. XIX w. Pojeziory były folwarkiem i stanowiły część rozległego dominium Dyrwiany. Kompleks należał do rodziny Nagurskich h. Pobóg, a pierwszym właścicielem był Jan Nagórski (ur. przed 1660). Główna siedziba znajdowała się w Dyrwianach; był to drewniany dwór, dziewięcioosiowy, piętrowy w części środkowej i parterowy po bokach, z mocno wysuniętym ryzalitem na osi i tarasem powyżej; nakryty wysokim, gładkim dachem, pobitym gontem. Majętność, przed r. 1900 została podzielona pomiędzy członków rodziny; drewniany dwór otrzymał Jan Nagórski, lekarz. Oddał on dobra w dzierżawę. W czasie I wojny światowej budynek uległ dewastacji, a dobra zostały rozparcelowane. Ostatnią właścicielką majętności była córka Jana - Janina Szuszowić (zm. we Francji w 1983). W wyniku podziału dóbr folwark Pojeziory, przypadł bratu Jana - Zygmuntowi, żonatemu z Anną Ciundziewicką. Odkupił on od Edwarda Nagórskiego sąsiedni folwark Józefowo z fundowanym w 1925 przez Józefa Nagórskiego kościołem, mieszczącym groby rodzinne. W Pojeziorach, obok starego dworu, Nagórski wzniósł w l. 1900-1910, murowany pałac eklektyczny, wg proj. arch. Kaczkowskiego; który organicznie połączono ze starszym dworem. Była to budowla asymetryczna, w części środkowej dwukondygnacyjna, z prawym narożem ujętym parterowym tarasem, lewym z kolei dwupiętrową wieżą. Wejście gł. sytuowane przy wieży, flankowane przez dwie kolumienki. Dekoracja elewacji w postaci pilastrów, profilowanych gzymsów, boni, attyki oraz kamiennych wazonów. Część środkowa nakryta dachem trójspadowym, wieża spłaszczonym czterospadowym. Wnętrze pokryte boazerią, sufity drewnianymi kasetonami, część ścian obitych tapetą. Wyposażenie głównie z poł. w. XIX; wśród niego zachowane portrety rodzinne przeniesione z Dyrwian. Całość otaczał park ciągnący się wzdłuż brzegu jeziora, zaaranżowany na nowo w l. 1900-05 przez pomologa Zaleskiego, który włączył w projekt część starego ogrodu.

Artyści i rzemieślnicy

• Kaczkowski Stanisław, architekt

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 254-257.