Pałac

Warklany od 2. poł. XV w. były własnością Borchów h. Trzy Kawki. Pierwszym znanym dziedzicem był Jan Jędrzej Józef Borch, który przekazał majętność jednemu z synów - Michałowi Janowi Borchowi. Rozległy pałac wybudował arch. Wincenty Mazotti. Prace ukończono zapewne w r. 1783, na co wskazuje data na pomniku-obelisku, z długim łacińskim napisem, wystawionym kosztem Michała J. Borcha dla budowniczego, usytuowanym na skraju ogrodu. Kolejnym wł…aścicielem dóbr była Karol Borch, syn Michała. Po podziale majętności Warklany otrzymała córka Maria, zamężna z ks. Pawłem Sanguszką. Ostatnią właścicielką była ich córka Teresa, żona ks. Leona Sapiehy. Wygląd pałacu jest znany jedynie z rysunku N. Ordy oraz kilku fotografii z czasu I wojny światowej. Była to budowla złożona z trzech członów, dwukondygnacyjnych, połączonych z pomocą dwóch parterowych łączników. Korpus gł. piętnastoosiowy, w części środkowej trójosiowy, podwyższony o jeszcze jedną kondygnację, zwieńczony wieżyczką o czterech półkoliście zamkniętych oknach, nakrytą kopułą. Już na początku. XX w. ta część nie istniała, przykryto ją, być może tymczasowo, drewnianą nadbudową z niskim, dwuspadowym dachem. W elewacji frontowej trzy pseudo ryzality - szersze na osiach środkowych i węższe na dwóch skrajnych osiach. We wszystkich ryzalitach mieściły się drzwi wejściowe, poprzedzone sionkami o zaokrąglonych narożnikach. W ryzalicie środkowym nad przedsionkiem sytuowano balkon z żeliwną balustradą; ryzalit ten wieńczył trójkątny gzyms, zaś ryzality boczne ścianki attykowe. W elewacji ogrodowej, na trzech środkowych osiach był dostawiony czterokolumnowy portyk, w wielkim porządku, na parterze z tarasem i balkonem na wysokości drugiego piętra. W miejscu pseudoryzaliów, od strony ogrodu, były dostawione skrzydła. Na parterze okna wysokie, prostokątne, na piętrze mniejsze o czterech kwaterach. Część wyposażenia, cenne zbiory biblioteczne i archiwalne zostały wywiezione przez członków rodziny. Obok pałacu stała dwukondygnacyjna oficyna, na rzucie prostokąta, nakryta czterospadowym dachem. Wokół pałacu rozciągał się park krajobrazowy. Michał Jan Borch założył malowniczy ogród, nazwany przez siebie "sentymentalnym".

Artyści i rzemieślnicy

• Mazzotti Vincenzo (ok. 1756–1798), architekt

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 345-349.
• Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B. Chlebowski, t. 12, Warszawa 1892 (http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/) s. 989.
• Lutman T., Archiwum Borchów z Warklan, Archeion, 1930, t. 6-7, s. 64.