Pałac

Syrutyszki należały do Syruciów h. Doliwa. W 2. poł. XVIII właścicielem dóbr był Szymon Syruć, kasztelan witebski. Ostatnim właścicielem z rodu był Szymon Syruć jun., syn Michała i Józefy, ks. Druckich-Sokolińskich. Szymon Syruć był żonaty dwukrotnie, pierwszą żoną była Eufrozyna z Kossakowskich, z którą miał dwie córki: Annę i Elwirę, zamężną za Antonim Komorowskim; z drugiego małżeństwa z Weroniką Bogdanowiczówną, miał córkę Józefę, zamężną z Zygmuntem Kunattem. Syruszki przeszły na własność Elwiry Komorowskiej, a następnie na jej najmłodszego syna Szymona Komorowskiego h. Korczak, żonatego z Anną z Montwiłłów h. Mogiła. Kolejnym właścicielem był najmłodszy syn Wincenty, żonaty z Zofią Francuzewiczówną h. Leciwa, po nim dziedziczył syn Karol. Nie posiadamy żadnych informacji na temat dawnej rezydencji Syruciów. Nową posiadłość wzniósł dopiero szymon Komorowski w początku. XX w. Był to murowany, dwukondygnacyjny pałac, na wysokich suterenach, na rzucie prostokąta. Elewacja frontowa dziesięcioosiowa, z wejściem sytuowanym nie na osi, lecz na prawo od niej; zaakcentowane nieznacznym ryzalitem, z arkadowym portykiem, z czterema kolumnami, ustawionymi na wysokich cokołach, wysuniętych przed lico i czterema półkolumnami przyściennymi. Ta część zamknięta ścianką attykową. Drugi pseudooryzalit, jednoosiowy, usytuowany po prawej stronie portyku, zwieńczony arkadową wieżą z niewielką galeryjką widokową. W elewacji ogrodowej znacznie wyraźniej zaakcentowany ryzalit środkowy, po jego obu stronach usytuowano kamienne tarasy, nakryte drewnianym dachem, wspartym na smukłych kolumienkach. Okna w dolnej kondygnacji zamknięte półkoliście, w górnej zaś prostokątnie. Całość nakryta niskim, gładkim dachem czterospadowym. Na parterze znajdował się hall, jadalnia, pokoje mieszkalne, gościnne i gospodarcze oraz schody prowadzące do kuchni umieszczonej w suterenach. Na piętrze z kolei układ pomieszczeń przedstawiał się podobnie, z tą różnicą, że nad hallem znajdował się obszerny salon z oknami na przestrzał. Na temat wyposażenia nie posiadamy niemal żadnych informacji. Pałac został doszczętnie ograbiony w czasie I wojny światowej, a w okresie międzywojennym urządzony jedynie prowizorycznie. Przed pałacem rozciągał się gazon z krzewami ozdobnymi i kwiatami. Park był stosunkowo niewielki, założony na dość urwistym stoku Niewiary. W terenie parku znajdował się cmentarz rodzinny.

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 280-282.