Pałac Smorczewskich

Po rozbiorach Polski majątek należał do ks. Adama Czartoryskiego, w r. 1808 włości w rękach Ignacego Horodyskiego, który w r. 1815 spieniężył Stryjów Antoniemu Świeżawskiemu h. Paprzyca. Od jego żony Ludmiły i wnuczki Marianny majątek zakupił Jan Świeżawski, lecz odsprzedał go Józefowi Garszyńskiemu. Ten w r. 1879 przekazał dobra Medardowi Franciszkowi Adolfowi Smorczewskiemu. Ostatnim dziedzicem Stryjowa był jego syn, Feliks Antoni. Pierwsza rezydencja wzniesiona ok r. 1818 przez Antoniego Świeżawskiego, klasycystyczna, parterowa, siedmioosiowa, nakryta dachem czterospadowym, przebudowana pod kon. w. XIX przez Adolfa Smorczewskiego. W miejscu dawnego ganku dodano wyraźny, neogotycki przedsionek, przewyższający wysokość elewacji frontowej. Po stronach wschodniej i zachodniej stanęły dwa dwukondygnacyjne skrzydła, mocno wysunięte przed fasadę budynku. Ponadto część zachodnią zaakcentowano dodatkowym czworobokiem z wieżą, a od wschodu zaaranżowano otwarty ganek z balustradą i dwubiegowymi schodami, prowadzącymi na kolisty gazon. Budynek częściowo spalony podczas I wojny światowej, odnowiony przed r. 1939. W okresie PRL mieściła się w nim szkoła, obecnie w ruinie.

Bilbiografia

• Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 6, Województwo bełskie, Ziemia Chełmska województwa ruskiego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1995 s. 354-359
• Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B. Chlebowski, t. 15, cz. 2, Warszawa 1902 (http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/) s. 626
• Hałata A., Ziemiańskie tradycje w Stryjowie, „Spotkania z Zabytkami”, 9 (2000), s. 22-24
• Rolska-Boruch I., Siedziby szlacheckie i magnackie na ziemiach zwanych Lubelszczyzną. 1500-1700, Lublin 1999 s. 280