Pałac

Pogryżów należał do Przeciszewskich h. Grzymała. Na pocz. XIX w. właścicielem majątku wraz z pobliskimi Żorami był Adam Przeciszewski, marszałek sosieński; następnie Hieronim, który po r. 1863 został zesłany na Sybir, a właścicielem majętności został Adam Chrystianowicz. Kilkanaście lat później, drogą kupna dobra nabył Izydor Romer, żonaty z Celiną Przeciszewską; po jego śmierci dziedzicami zostali jego dwaj synowie Eugeniusz i Stanisław oraz córki Zofia i Anna. Po I wojnie światowej dobra zostały podzielone i upaństwowione przez rząd litewski, a posiadłość oddana oo. jezuitom. W poł. XIX w. Hieronim Przeciszewski wzniósł pałac eklektyczny, wg proj. arch. Fulgentego Rymgajło. Elewacja frontowa w części środkowej dwukondygnacyjna, pięcioosiowa, z mocno wysuniętym trójosiowym ryzalitem z trójkątnym frontonem; części boczne parterowe, dwuosiowe; całość nakryta niskim, łamanym dachem nad częścią piętrową, nad częścią parterową wyższy z mansardowymi oknami. Do lewago skrzydła pałacu dostawiona trzykondygnacyjną wieża z widokową gloriettą; do prawego skrzydła przylegała parterowa przybudówka, kryta dachem trójspadowym (późniejsza od pałacu). Od strony elewacji ogrodowej, ze względu na dużą pochyłość terenu, wysokie sutereny; parterowa, z nieznacznie podwyższonym ryzalitem środkowym i przylegającym do niego tarasem. W dachu dwa okna mansardowe. We wnętrzu posadzki parkietowe, piece kaflowe, ściany obijane tkaninami, zaś sufity zdobione sztukateriami. Na wyposażeniu znajdowały się obrazy, portrety rodzinne, malowane m.in. przez Alfreda i Edwarda Romerów; bogata biblioteka i archiwum. Całość założenia otaczał rozległy park angielski.

Artyści i rzemieślnicy

• Rymgayłło Fulgenty Lucjan (1805-1870), malarz i architekt

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 251-254.