Pałac

Dobra Plungiany, położone nad rzeką Bobrungą, początkowo należały do rodziny Gasztołdów, następnie stały się częścią starostwa plungiańskiego. Na sejmie w l. 1773-75 zostały nadane biskupowi wileńskiemu Ignacemu Massalskiemu, jako rekompensatę za odebrane mu "hrabstwo lachowickie" na rzecz państwa. Biskup majętność przekazał swojej kuzynce - Apolonii Massalskiej, zamężnej za Wincentym hr. Potockim. W rękach rodziny majątek pozostawał do r. 1806, następnie stał się własnością Platona Zubowa, żonatego z Teklą Walentowiczówną. W r. 1873 od jego spadkobierców odkupił ks. Michał Mikołaj Ogiński, żonaty z Marią ze Skórzewskich. W r. 1879 wzniósł pałac wg proj. arch. Karola Lorenza, lub (jak podaje T.S. Jaroszewski) arch. pruski Friedrich August Stüler. Budowla w stylu neorenesansowym, podpiwniczona, dwukondygnacyjna, na rzucie prostokąta. Elewacja frontowa dwudziestoosiowa, zaakcentowana trzema ryzalitami, podniesionymi o półpiętro. Ryzalit środkowy podkreślał mocno wysunięty gzyms, wsparty na kroksztynach i zwieńczony ścianką attykową; na niej ustawiono wykonaną w kamieniu alegoryczną rzeźbę z herbem Żmudzi. W części środkowej portyk z balkonem wspartym na filarach. Ryzality boczne w kształcie trzykondygnacyjnych wież alkierzowych, w dolnej kondygnacji boniowane, w górnej z pilastrami. Nad nimi spłaszczony dach, przysłonięty od frontu ślepą dekoracją tralkową. Wszystkie naroża pałacu zdobione rzeźbami postaci mitologicznych. W elewacji ogrodowej środkowy ryzalit z gankiem/salonem letnim o trzech półkoliście zamkniętych arkadach z tarasem. W górnej kondygnacji ryzalitu pięć otworów okiennych porte-fenêtre z wejściem na balkon; całość zamknięta balustradą tralkową z rzeźbą alegoryczną. W ryzalitach bocznych dwie osie z kolei między ryzalitami sześć osi. Wszystkie okna w bogatych obramieniach. Przy elewacjach bocznych niewielkie przedsionki z balkonami o opilastrowanych narożach. Od frontu, w ryzalicie środkowym, znajdował się westybul z dwubiegowymi schodami, zaś od ogrodu sala balowa; po jej obu stronach rozciągały się apartamenty w układzie amfiladowym; posadzki parkietowe, ściany zdobione sztukateriami, wzorzystymi tkaninami, tapetami. Wnętrza dekorowane (1882-85) przez pracownię Kazimierza Sommera z Warszawy. Szczątkowe informacje dotyczą bogatej kolekcji zbiorów Michała Ogińskiego, kolekcjonera pamiątek rodzinnych, m.in. kolekcja portretów rodzinnych (ok. 100), obrazów, miniatur, rzeźb i numizmatyki. Obok pałacu sytuowane dwukondygnacyjne oficyny (w jednej znajdowała się szkoła muzyczna), stajnie oraz dom ogrodnika, budynek oranżerii, szklarnie. Kompleks otaczał rozległy park krajobrazowy, do którego wiodła okazała brama wjazdowa z dekoracją rzeźbiarską i heraldyczną (h. Osiniec Ogińskich i Drogosław Skórzewskich).

Artyści i rzemieślnicy

• Lorenz Karol, architekt
• Stüler Friedrich August (1800-1865), architekt
• Sommer Kazimierz (1863-1909), malarz

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 245-251.
• Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B. Chlebowski, W. Walewski, t. 8, Warszawa 1887 (http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII) 328.
• Chwalewik E., Zbiory polskie, t. 2, Warszawa 1927 67.