Pałac

Kurtowiany w XVIII stuleciu należały do Nagurskich h. Pobóg. Ostatnim właścicielem z rodu był Kajetan Nagurski, żonaty z Maria de Neri, która po śmierci męża w r. 1802, wyszła ponownie za mąż za ks. Michała Ogińskiego i wniosła dobra w dom męża. Kolejnymi właścicielami byli Bułharynowie, a następnie Parczewscy. W r. 1860 majątek nabył Henryk hr. Plater Zyberk i przeznaczył je dla swojego syna Ludwika, żonatego z Teresą Zamoyską. Ostatnim właścicielem dóbr do r. 1940 był jego syn Stanisław hr. Plater-Zyberk, żonaty z Janiną Dymszanką hr. własnego. Wzniesiony przez Nagurskich dwór był budolwą drewnianą, parterową, z gankiem, nakrytą łamanym, czterospadowym dachem, pobitym gontem. Z tego czasu pochodził także drewniany świron, usytuowany naprzeciw budynku głównego, z kolumnowym portykiem na osi, nakrytym łamanym dachem. Pomiędzy budynkami stała stajnia. Budynek mieszkalny z powodu dużej wilgoci został pod kon. XIX w. rozebrany. Na jego miejscu w l. 1887-89 wzniesiono nowy pałac. Była to budowla murowana, dwukondygnacyjna, dziewięcioosiowa, na planie szerokiego prostokąta. Elewację zachodnią poprzedzał taras, wsparty na trzech arkadach, z balustradą tralkową; osie skrajne akcentowały płytkie ryzality, boniowane w narożach; z tarasu górnego schodziło się na taras dolny, rownież otoczony balustradą (ten założony na fundamentach starego dworu). Z kolei elewacja wschodnia posiadała jedynie ryzality w skrajnych osiach. W elewacji północnej, zaakcentowanej pięcioosiowym ryzalitem, z portykiem wspartym na trzech wąskich arkadach i trzech szerokich po bokach - znajdowało się wejście główne. Nad portykiem był usytuowany balkon z balustradą, rozczłonkowany za pomocą pilastrów i boniowanych naroży, wieńczyła zamknięta półkoliście ścianka attykowa, ozdobiona tarczami herbowymi Platerów i Zamoyskich. Okna zamknięte półkoliście, zwieńczone naczółkami na konsolach. Pałac nakrywał wysoki czterospadowy dach. Wnętrze pałacu było urządzone skromnie. Pałac został spalony w czasie I wojny światowej; nie został odbudowany. Całość otaczał rozległy park, położony po stronie wschodniej założenia, który przetrwał do r. 1940.

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 242-244.
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, t. 4, Warszawa 1883 (http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV) s. 940.
• Urbański A., Memento kresowe, Warszawa 1929 s. 153.