Pałac

Kretynga wchodziła w skład dawnej królewdszczyzny, a jej pierwszym notowanym właścicielem był Jan Karol Chodkiewicz. W 2. poł. XVII w. dobra należały do Sapiehów, a następnie w poł. XVIII w. właścicielami majątku byli Massalscy. W r. 1795 w rękach Potockich, od których w r. 1806 odkupił Platon Zubow. Z kolei w r. 1875 od Zubowych majętność zakupił Józef hr. Tyszkiewicz. Po jego śmierci majątek odziedziczył jego najstarszy syn Aleksander, żonaty z Marią Pusłowską. W rękach rodziny dobra pozostały do II wojny światowej. W chwili przejęcia dóbr przez Tyszkiewiczów, w Kretyndze nie istniał dwór ani pałac, stały jedynie dwa murowane piętrowe domy. Tyszkiewicz połączył obie części - od frontu - budynkiem ogrodu zimowego, a od tyłu trzecim skrzydłem. Wnętrza o charakterze reprezentacyjnym były bogato zdobione i urządzone (stylowe meble, cenne gobeliny, obrazy etc.). Ogród zimowy był budowlą kilkukondygnacjową, początkowo drewnianą, później o konstrukcji stalowej, był jednym z największych prywatnych ogrodów zimowych w ówczesnej Europie. Wewnątrz znajdowały się trzy stawy, połączone ze sobą kanałami i mostami, całość otaczały sztuczne skały z wydrążonymi grotami (czasem służyły jako miejsce podwieczorków) i uzupełniały egzotyczne rośliny. Pałac otaczał rozległy park założony dopiero przez Tyszkiewiczów, zaprojektowany przez Hajduka. W parku znajdowały się trzy malowniczo położone stawy; w części ogród był zaprojektowany w stylu francuskim, z basenami, fontannami, figuralnymi rzeźbami. W skład całego założenia wchodziły także: cieplarnia, bażantarnia i szpitalik. Pałac został zniszczony w czasie I wojny światowej, a w wyniku zniszczeń połowa pałacu została rozebrana. Do czasów obecnych przetrwał korpus główny i oranżeria, w której w r. 1940 urządzono kasyno. Po zakończeniu II wojny światowej pałac służył jako szkoła rolnicza, a oranżeria jako hala sportowa. W r. 1992 podjęto generalny remont pałacu i przystosowano go na muzeum krajoznawcze, a w oranżerii urządzono ogród zimowy.

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 237-242.
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, t. 4, Warszawa 1883 (http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV) s. 665.
• Urbański A., Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi, Warszawa 1928 s. 152.