Pałac

Niegdyś Jezno było królewszczyzną, do r. 1508 dziedziczną kniazia Matfieja Mikitinicza (po otrzymaniu dóbr Hołowczyn, kniaź przyjął nazwisko Hołowczyński, pieczętując się h. Łabędź). Przez małżeństwo Reginy, córki Szczęsnego Hołowczyńskiego, kasztelana mińskiego, z Krzysztofem Kiszką, w posagu wniosła majętność w dom męża. W r. 1633 dobra nabył Stefan Pac, podkanclerzy litewski. Zapisał Jezno swojemu krewnemu Mikołajowi Andrzejowi Pacowi, staroście kowieńskiemu. Ostatnim właścicielem z rodu Paców był syn Antoniego Mikołaja Paca i Teresy Barbary Radziwiłłówny, Michał Pac, starosta kowieński, żonaty z Ludwiką Tyzenhauz. Ich syn Ludwik Michał, zdecydował się w r. 1807 zadłużone dobra oddać na eksdywizję. Dobra przejęli bracia Bernard, płk wojsk polskich i Jan Pęczkowscy, h. Grzymała. Pałac zastany przez braci był w dobrym stanie, choć opustoszały. Niestety, braci z powxodu zadłużenia majątku i niemożności spłacenia długów, musieli od oddać r. 1834. Coraz bardziej rozdrobnione dobra, i ogołocony pałac uszkodził w r. 1837 pożar, co przyczyniło się do jego powolnego upadku i ruinacji, aż ostatecznie przestał istnieć. W r. 1882 dobra należały do Ignacego Kwinty. Pałac wzniesiony zapewne w r. 1747, po ślubie Antoniego Mikołaja Paca z Teresą Barbarą Radziwiłłówną. Budowla w elewacji frontowej założona na planie prostokąta, dwukondygnacyjna, w części środkowej trójosiowa o trzech kondygnacjach, wzniesiona na wysokich suterenach; części boczne rozczłonkowane za pomocą pilastrów. Na osi, nad drzwiami wejściowymi, był zawieszony niewielki balkon z żeliwną balustradą; do drzwi prowadziły jednobiegowe schody. Całość zwieńczona trójkątnym szczytem z umieszczonymi w polu tarczami herbowymi: "Gozdawa" Paców i "Trąby" Radziwiłłów. Z kolei w elewacji ogrodowej, w narożach stały dwie dwukondygnacyjne wieże, dzielone poziomo przez wydatny gzyms, pionowo zaś za pomocą płycin. Pomiędzy wieżami rozciągał się taras z balkonem, wspartym na murowanych kolumnach. Część środkową - reprezentacyjną - nakrywał dach dwuspadowy, kryty dachówką. Skrzydła boczne miały charakter o wiele skromniejszy: część przylegająca równolegle do korpusu głównego - ośmioosiowa, z suterenami i wysokim parterem, oraz załamujących się pod kątem prostym skrzydeł bocznych, zapewne o szesnastu osiach, dwóch kondygnacjach. Obie te części nakryte dachem trójspadowym. Na jednym z pięter była usytuowana kaplica o wystroju odpowiadającym "pokojom paradnym", wyłożona marmurem. Całość założenia otaczał park o charakterze francusko-włoskim.

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 51-55.
• Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, t. 3, Warszawa 1882 (http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III) s. 561.