Pałac Jaczewskich-Rzewuskich
Hajworon (Гайворон), rejon hajworoński, obwód kirowohradzki, Ukraina
W okresie nowożytnym część klucza wołodarskiego w rękach ks. Zbaraskich, Wiśniowieckich i Warszyckich. W 2. poł. w. XVIII dobra nabył Artur Jaczewski, którego spadkobiercy dzierżyli włości do r. 1860. Ostatnimi dziedzicami wsi byli Rzewuscy. Dwór klasycystyczny wzniesiony na przeł. w. XVIII i XIX przez Jaczewskich, po r. 1860 rozbudowany przez Rzewuskich. Budowla na planie prostokąta, jedenastoosiowa, dwukondygnacyjna w partii środkowej (później rozszerzona o skrzydła boczne). Starsza część rezydencji akcentowana pozornym ryzalitem z pilastrami, przy którym znajdował się płytki portyk kolumnowy z tarasem, zwieńczony ścianką attykową z płycinami. Przy dwukondygnacyjnym skrzydle balkon wsparty na konsolach, a w elewacji ogrodowej na osi taras otoczony balustradą. Dachy dwu- i trójspadowe. Wewnątrz pałacu obszerny m.in. hall, salon "błękitny" dekorowany stiukami, salon "empirowy" oraz kolekcja obrazów. Przed rezydencją wytyczono kolisty gazon z klombami kwiatowymi. W murze wznosiła się monumentalna brama wjazdowa złożona z filarów i żelaznych wrót. Dalej rozciągał się park krajobrazowy opadający w kierunku sadzawki, z altanami i oranżerią. Kompleks niezachowany.
Bilbiografia
- Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 11, Województwo kijowskie oraz uzupełnienia do tomów 1-10, Wrocław-Warszawa-Kraków 1997 s. 188-194
- Urbański A., Z czarnego szlaku i tamtych rubieży. Zabytki polskie przepadłe na Podolu, Wołyniu, Ukrainie, Poznań 1928 s. 111-115
- Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B. Chlebowski, t. 15, cz. 1, Warszawa 1900 (http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1) s. 549