Pałac

Augustówek wraz ze Stanisławowem był królewszczyzną. W XVIII w. właścicielami majętności był Antoni Tyzenhaus, podskarbi litewski, który wybudował pałac nazywany "Augustówek" od imienia króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Majętność Katarzyna II nadała gen. Maurycemu hr. de Laçy. Po jego bezpotomnej śmierci, dobra odziedziczył jego siostrzeniec Patryk O'Brien de Laçy. W r. 1921 podzielono majętność na dwie części: jedną otrzymał płk. wojsk polskich Terencjusz O'Brien de Laçy, drugą wraz z karczmą i kaplicą z grobami rodziny - jego brat Maurycy jun. (w późniejszym czasie przebudował karczmę na pałac i w nim zamieszkał). Pałac był budowlą niewielką, bez podmurowania, z trójosiową, dwukondygnacyjną częścią środkową, z frontonem zamkniętym półkoliście; części boczne jednokondygnacyjne z usytuowanymi na osi niszami zamiast okien. Cześć środkowa elewacji nieznacznie zryzalitowana, w dolnej kondygnacji boniowana i przepruta trzema arkadami, w górnej części trzy półkoliście zamknięte porte-fenêtre. Powyżej, w obiegającym dekoracyjnym fryzie umieszczono na przemian h. Ciołek i inicjały królewskie "ARS". We frontonie, w polu owalne okienko ozdobione wieńcem girland z koroną. Elewacja ogrodowa poprzedzona trójbocznym ryzalitem, w jego dolnej boniowanej kondygnacji znajdowały się trzy porte-fenêtry zamknięte półkoliście, prowadzące na niski taras; w górnej zaś zamknięte prostokątnie. Ryzalit ten zwieńczony niewielkim trójkątnym szczytem. Po bokach ryzalitu dwie lukarny. Elewacje pałacu były tynkowane na kolor żółty, a elementy dekoracyjne na biało. Wnętrza w układzie amfiladowym, dwutraktowym. Nakryty wysokim czterospadowym dachem. W poł. XIX w. do bryły dobudowano skrzydła boczne, w formie ryzalitów, przypominających alkierze, nakryte wyodrębnionymi od reszty korpusu niskimi dachami. W l. 1912-14 podjęto kompleksowy remont i przebudowę pod kierunkiem arch. Mariana Baehra. Projekt ów zakładał m.in. nakrycie skrzydeł i części środkowej wspólnym dachem oraz przebudowę wnętrz. W r. 1915 wojska rosyjskie, wycofując się z Grodna, spaliły pałac, przetrwały jedynie mury zewnętrzne. W pobliżu pałacu, po obu stronach gazonu były usytuowane dwie pięcioosiowe, parterowe oficyny, z boniowanymi narożnikami, nakryte wysokim, czterospadowym dachem. Do r. 1939 były siedzibą właścicieli. Całość otaczał rozległy park. Naprzeciwko dziedzińca znajdowała się okazała brama wjazdowa.

Artyści i rzemieślnicy

• Baehr Marian (1897-1943), architekt

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 11-17.