Pałac

W pocz. XVI w. Dowspuda należała do Bohdana Wołłowicza H. Bogorya, koniszego grodzieńskiego. Kolejnymi właścicielami byli Bonerowie, w pocz. w. XVII rodzina Rudominów-Dusiatskich. Anna z Rudominów-Dusiatka zamężna z Stefanem Pacem, przekazała majętność synowi Mikołajowi Pacowi. Dobra w rękach rodziny pozostawały do r. 1836, a ostatnim właścicielem był gen. Ludwik Pac, który w r. 1820 wybudował neogotycki pałac, wg proj. arch. Piotra Bosio, jednakże z niewiadomych przyczyn, Pac zrezygnował z jego usług i zatrudnił Henryka Marconiego. Przeprowadził on pewne zmiany w początkowym projekcie budowli. Pałac miał być gotowy już w r. 1823, do wykończenia pozostał jedynie wystrój i urządzenie wnętrz. Była to budowla piętrowa, na planie odwróconej litery T, wsparta na wysokich kolebkowych piwnicach i wysokich, mieszkalnych suterenach. Fasada frontowa piętnastoosiowa, z trójosiowym arkadowym portykiem, przeznaczonym na cele mieszkalne. Część środkową z belwederem wieńczyły cztery wysmukłe wieżyczki z ostrołukowymi hełmami; zaś zryzalitowane części boczne skrzydeł zdobiły liczne sterczyny. Po konfiskacie dóbr, w r. 1865 rozpoczęto jego stopniową rozbiórkę którą przypieczętowały obie wojny światowe. Do czasów obecnych zachowały się jedynie fragmenty ruin tj. portyk frontowy, jedna wieżyczka od strony ogrodu i dwie kondygnacje piwnic w części zach. pałacu. Po obu stronach dziedzińca wystawiono oficyny również w stylu neogotyckim. Do pałacu prowadziła szeroka aleja. Za pałacem rozciągał się park krajobrazowy z licznymi sadzawkami, kanałami i rzeźbami. Projektantem założenia ogrodowego był John Heiton. Na przestrzeni kolejnych dziesięcioleci, zaniedbany ogród dziczał.

Artyści i rzemieślnicy

• Bosio Pietro (zm. 1855), architekt
• Marconi Henryk (1792-1863), architekt
• Heiton John, ogrodnik

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 39-43.
• Wiśniewski J., Z dziejów Dowspudy i jej właścicieli, "Rocznik Białostocki", 13, 1976, s. 367-390 s. 367 i nn.
• Baranowski J., Architektura pałacu w Dowspudzie, "Rocznik Białostocki", R. 13, 1976, s. 415-438. s. 415-438.
• Jaroszewski T. S., O siedzibach neogotyckich w Polsce, Warszawa 1981 s. 189-191.