Kościół pw. Św. Jana Chrzciciela i św. Anny klasztor Bernardynów

Placówka ufundowana przez bpa łuckiego Marcina Szyszkowskiego w r. 1604, z przekazaniem bernardynom dawnej kaplicy pw. św. Doroty z r. 1540. Nowy, murowany, okazały kościół konsekrowany w r. 1624, w 1 poł. w. XVII był miejscem obrad sejmów i sejmików litewskich. Wg opisów z epoki miał być „w proporcjach podobny do kościoła w Leżajsku”. Rozebrany przy fortyfikacji miasta przez hetmana Pawła Sapiehę, klasztor splądrowany w r. 1660 przez woj. moskiewskie. Kościół rekonsekrowany w r. 1686. Murowany, na rzucie prostokąta, trójnawowy, bazylikowy, z wydłużonym prezbiterium zamkniętym półkoliście. Fasada płaska, dwukondygnacyjna. Wyposażany etapowo do r. 1766. W l. 1754-55 snycerz Józef Belowski wystawił wg własnego projektu ołtarz główny, a malarz Józef Misiągiewicz wykonał obrazy do ołtarzy. W trakcie fortyfikowania Brześcia kościół i klasztor zaadoptowano na siedzibę aleksandrowskiego korpusu kadetów, na piętrze klasztoru urządzono rzymskokatolicką kaplicę. W r. 1860 przekształcono budynki na szpital wojskowy wg proj. arch. Mordwinowa, w centralnej części gmachu mieściło się dowództwo, w kościele magazyny szpitalne. W r. 1915 spalony przez wojska rosyjskie, ostatecznie zniszczony lub rozebrany podczas II wojny.

Artyści i rzemieślnicy

• Belowski Józef, snycerz
• Misiągiewicz Józef, malarz
• Mordwinow, architekt

Bilbiografia

• Zgliński, M., Zarys dziejów i urbanistyki Brześcia oraz rysy historyczne jego nieistniejących kościołów i klasztorów rzymskokatolickich, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J. K. Ostrowski, cz. V: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa brzeskolitewskiego, red. M. Zgliński, t. 1, Kraków 2013 17-68
• Klasztory bernardyńskie w Polsce w jej granicach historycznych, red. H.E. Wyczawski OFM, Kalwaria Zebrzydowska 1985
• Bernatowicz, T., Rola Lublina w architekturze sakralnej Wielkiego Księstwa Litewskiego w XVI-XVII wieku, [w:] Sztuka ziem wschodnich Rzeczypospolitej XVI-XVIII w., red. J. Lileyko, Lublin 2000 15-36
• Guttmejer, K., Nieznane kościoły Brześcia nad Bugiem, Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, nr 26, 1981 177-185