Kościół pw. Nawiedzenia NMP i św. Stefana i konwent jezuitów

Kolegium założone w 1580 z inicjatywy pierwszego rektora ks. Piotra Skargi, bogato uposażone przez Stefana Batorego. W l. 1773-1820 pełniło funkcję siedziby generała zakonu i światowego centrum Towarzystwa Jezusowego. W 1830 kościół obrócony na sobór pw. św. Mikołaja; częściowo ocalałe gmachy kolegium (przebudowane i rozbudowane w l. 1833-35 wg proj. architekta eparchialnego Piotra Antoniego Porty) przeznaczone na korpus kadetów, po 1945 szpital wojskowy, od 2005 fakultet historyczno-filologiczny Uniwersytetu Połockiego oraz muzeum. Kościół zbudowany w l. 1733-45 pod kier. budowniczych zakonnych Kazimierza Matelakowskiego i Benedykta Mösmera jako dwuwieżowa bazylika na planie krzyża, uwieńczona kopułą nad skrzyżowaniem naw. Remontowana i modernizowana po pożarach z 1750 i 1762 (9 stiukowych ołtarzy, organy Dominika Adama Caspariniego, obrazy Szymona Czechowicza, po 1783 prace artystów jezuickich: Jakuba Gryma, Jana Wogta, Gabriela Grubera, Franciszka Pryszczyńskiego i Jana Stürmera). Odnawiana po pożarach w 1871 i 1912. W r. 1964 wysadzona w powietrze. Kolegium mur. 1748-60, trójkondygnacyjne, usytuowane wokół dziedzińca za prezbiterium, otoczone murem (1764), po 1778 rozbudowywane, w 1787 połączone z flankującymi kościół gmachami szkoły.

Artyści i rzemieślnicy

• Mösmer (Mezmer) Benedykt SJ (1712-1757), murarz
• Matelakowski Kazimierz SJ (1671-1740), architekt
• Casparini Adam Gottlob (Dominik?) (1715 - 1788), organmistrz
• Czechowicz Szymon (1689-1775), malarz
• Grym (Grim) Jakub SJ (1709-1790), stolarz, sztukator, budowniczy
• Wogt Jan SJ (1744-po 1820), ślusarz zakonny
• Gruber Gabriel SJ (1740-1805), malarz
• Pryszczyński Franciszek, sztukator
• Stürmer Jan SJ, sztukator
• Porta Antoni Piotr, architekt

Bilbiografia

• Boberski W., Jamski P., materiały własne
• https://radzima.org/pl/object/7447.html [dostęp 23.03.2018]
• https://radzima.org/pl/object/5100.html [dostęp 23.03.2018]
• Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B. Chlebowski, W. Walewski, t. 8, Warszawa 1887 (http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII) s. 714-719
• Szczepaniak, J., Zniszczone kościoły i klasztory na terenie dzisiejszej diecezji witebskiej [w:] Ziemia powstająca z popiołów. Wyprawa studencka na Wschodnią Białoruś i Smoleńszczyznę 20-28 sierpnia 2001 oraz 20-24 sierpnia 2002 r., Kraków: Parafia p.w. św. Mikołaja w Czulicach 2002 151-152
• Żyskar F.J., Nasze kościoły. Opis ilustrowany wszystkich kościołów i parafji znajdujących się na obszarach dawnej Polski i ziemiach przyległych, t. 1, Archidjecezja mohylowska, z. 22, Dekanat połocki, Warszawa-Petersburg 1913 1-18