Kościół pw. Narodzenia N.P. Marii i św. Mikołaja

Usytuowany w centrum miasta, na zach. od Pl. Ratuszowego, przy ul. Kościelnej 4a. Pierwotny wg tradycji fundowany przez Władysława Jagiełłę po 1386. Pierwsza potwierdzona wzmianka o parafii z r. 1446. Kolejny drewniany kościół zbudowany ok. 1492, w 1533 remontowany, w 1657 splądrowany przez wojska szwedzkie. Trzeci drewniany kościół z fundacji bpa krakowskiego Jana Małachowskiego wystawiony w l. 1674-8. Obecny kościół murowany wzniesiony w l. 1783-4 kosztem starościny bielskiej Izabeli z Poniatowskich Branickiej, zapewne wg proj. Szymona Bogumiła Zuga przez budowniczego Johanna Andreasa Tscherniga. W l. 1815-16 wzniesiony mur wokół cmentarza kościelnego, w 1843 nowa dzwonnica. Kościół częściowo zniszczony w 1944 w wyniku działań wojennych, wyremontowany. Kościół klasycystyczny. Orientowany. Murowany z cegły, tynkowany, , założony na planie prostokąta, z węższym prezbiterium, do którego dostawiony od wsch. aneks zakrystyjny, oraz z prostokątną kruchtą od zach. Wnętrze pseudobazylikowe, trójnawowe, z nawą główną wydzieloną masywnymi kolumnami toskańskimi, przekrytą kolebką, z nawami bocznymi krytymi sklepieniami koszowymi. Na sklepieniu polichromie z r. 1912, eklektyczne, na ścianach nawy polichromie z 1960. Elewacja frontowa parawanowa, dekorowana pasowym boniowaniem, zwieńczona wolutowym szczytem, elewacja kruchty w formie ślepego portyku. Elewacje boczne artykułowane toskańskimi pilastrami.

Artyści i rzemieślnicy

• Zug Szymon Bogumił (1733-1807), architekt
• Tschernig (Zschoring, Czernik) Johann Andreas, budowniczy

Bilbiografia

• Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, seria nowa, t. 12: Województwo podlaskie (białostockie), pod. red. M. Zglińskiego, z. 4, Powiat bielski, red. Z. Michalczyk, D. Piramidowicz, K. Uchowicz, M. Zgliński, Warszawa 2019 s. 16-24