Kościół pw. Matki Bożej z Góry Karmel w zepole pokarmelickim

Usytuowany z zespole pokarmelickim, położonym w centrum miasta, przy ul. Mickiewicza 61. Wzniesiony dla sprowadzonych do bielska karmelitów trzewiczkowych w r. 1641, wówczas zapewne pw. św. Michała Archanioła. Odbudowany po pożarze w l. 1784-94, z fundacji m.in. Izabeli z Potockich Branickiej. W r. 1794 wznoszone wieże kościoła (wyprowadzone do wys. fasady), w 1803 fasada z kolumnowym portykiem (nieukończona). W 1803 kościół przekazany cerkwi unickiej, w l. 1834-64 używany jako arsenał, w l. 1864-6 przebudowany na cerkiew pw. św. Trójcy (proj. Tomasz Tyszecki, nadzór Ignacy Borejsza przy udziale arch. G. Kolenkiewicza i Aleksandra (?) Weidenbauma); wówczas ukończone wieże, wzniesiona kopuła nad prezbiterium. W czasie I wojny kościół użytkowany jako magazyn zboża. Przejęty przez katolików w 1921, w l. 1921-64 rektoralny, do 1976 filia parafii pw. Narodzenia NMP, później parafialny pw. Matki Bożej z Góry Karmel. W l. 1923-39 remont, przywrócenie do potrzeb kultu katolickiego. Po wojnie przebudowany: do 1957 rozbudowana fasada, w 1959 dodane pseudobarokowe hełmy wież. Kościół murowany, tynkowany, założony na planie prostokąta,, z węższym, zamkniętym spłaszczona apsydą prezbiterium. Korpus jednonawowy, trójprzęsłowy, wnętrze przekryte sklepieniami kolebkowymi na gurtach. Fasada parawanowa, dwuwieżowa, trójosiowa, ze środkową osią nieco cofniętą, zwieńczoną trójkątnym naczółkiem. Elewacje boczne o podziale ramowym lizenami.

Artyści i rzemieślnicy

• Tyszecki Tomasz (zm. 1861), architekt
• Borejsza Ignacy, major, naczelnik powiatu bialskiego
• Kolenkiewicz G., architekt
• Weidenbaum Aleksander (?), budowniczy

Bilbiografia

• Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, seria nowa, t. 12: Województwo podlaskie (białostockie), pod. red. M. Zglińskiego, z. 4, Powiat bielski, red. Z. Michalczyk, D. Piramidowicz, K. Uchowicz, M. Zgliński, Warszawa 2019 s. 28-30