Kościół pw. Imienia Jezus i św. Kazimierza i kolegium Jezuitów
Brześć Litewski (Брэст), rejon brzeski, obwód brzeski, Białoruś
Pierwsi jezuici działali w mieście w l. 1615-17, sprowadzeni na stałe w r. 1618. Pierwszy, drewniany kościół wznoszony w l. 1622-23. Od r. 1656 budowa nowego, murowanego; spalony przez Rakoczego (1657), wojska moskiewskie (1660), ukończony w stanie surowym w r. 1689, konsekrowany w r. 1698. W l. 1692-02 dekorację malarską w kościele wykonał arch. i malarz Adam Delamars SJ. Budowa ukończona ostatecznie ok. r. 1713. Kościół murowany, na rzucie krzyża łacińskiego, trójnawowy, kopułowy, bazylikowy, z transeptem, z emporowym prezbiterium. Ołtarz główny wykonał warsztat Bartłomieja Michała Bernatowicza z Warszawy (1727), ołtarze boczne zamówione w Lublinie. Collegium Sapiehanum wznoszone etapami, od r. 1665 do ok. 1733, ostatnie prace w r .1755. W r. 1773 gmach kolegium przejęty przez Komisje Edukacji Narodowej, przeznaczony na szkołę bazylianów, w r. 1811 przekazany na administrację miejską. Kościół od r. 1805 pełnił funkcję parafialnego, spalony w r. 1808 i w r. 1835. Wraz z gmachem kolegium zaadoptowany na biura kancelaryjne, inżynieryjne i mieszkalne komendanta twierdzy Brześć, wg proj. arch. Aleksandra Jegorowicza Sztauberta, o klasycystycznych formach. W l. 1915-19 oba budynki zdewastowane przez wojska, w l. 1924-26 przebudowane na dowództwo Okregu Korpusu Nr IX, wg proj. arch. Juliana Lisieckiego. Zrujnowane w r. 1941, po wojnie ostatecznie rozebrane.
Artyści i rzemieślnicy
- Bernatowicz Bartłomiej Michał (zm. 1730), rzeźbiarz
- Delamars Adam "starszy" SJ (1660-1729), architekt i malarz
- Sztaubert Aleksandr Jegorowicz, architekt
- Lisiecki Julian (1881-1944), architekt
Bilbiografia
- Zgliński, M., Zarys dziejów i urbanistyki Brześcia oraz rysy historyczne jego nieistniejących kościołów i klasztorów rzymskokatolickich, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J. K. Ostrowski, cz. V: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa brzeskolitewskiego, red. M. Zgliński, t. 1, Kraków 2013 17-68
- Paszenda J., Budowle jezuickie w Polsce, t. 4, Kraków 2010
- Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564-1995, Kraków 1996
- Piramidowicz, D., Feniks świata litewskiego. Fundacje i inicjatywy artystyczne Kazimierza Leona Sapiehy (1609-1656), Warszawa 2012