Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najśw. Marii Panny i klasztor Dominikanów

Parafia erygowana w r. 1618 przy już istniejącym kościele administrowanym do r. 1832 przez dominikanów. Nowy, murowany kościół ukończony w 1690, trójnawowy z transeptem w formie kaplic kopułowych. Spalony wraz z klasztorem w r. 1717. Rozbudowywany o kaplice w r. 1737. W r. 1753 sztukatorskie ołtarze wykonał Klemens Winterhalter, wnętrze kościoła malował od r. 1760 Antoni Herliczka. Kościół spłonął w r. 1866, zamknięty w r. 1867, rozebrany w r. 1881, wyposażenie rozproszone, m.in. w kościele św. Andrzeja w Słonimiu. Tymczasowy, drewniany kościół wzniesiony w r. 1898, spalony w r. 1924. Parafia reaktywowana w r. 1906 wraz z budową nowego kościoła, wg 1 z 3 projektów arch. Wacława Michniewicza, w l. 1909-13. Neogotycki, murowany z cegły na kamiennym cokole, trójnawowy (obecnie jednonawowy) z mniejszym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Fasada z kwadratową wieżą na osi. Wyposażenie częściowo odzyskane z dawnego kościoła Dominikanów, w tym obraz Matka Boska Częstochowska w srebrnej kameryzowanej sukience. Świątynia zamknięta w r. 1951, użytkowana jako magazyn zboża, skład cementu, odzyskana w r. 1989 w stanie ruiny, bez dachu i sklepień. Odbudowany w l. 1990-93 wg proj. arch. Olgi Atas.

Artyści i rzemieślnicy

• Winterhalter Klemens, rzeźbiarz i sztukator
• Herliczka Antoni (notowany od 1749, zm. po czerwcu 1792), malarz
• Michniewicz Wacław (1866-1944), architekt i inżynier
• Atas Olga, architekt

Bilbiografia

• Kałamajska-Saeed, M., Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia Najśw. Marii Panny i klasztor Dominikanów w Dereczynie, [w:]Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J. K. Ostrowski, cz. II: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa nowogródzkiego, red. M. Kałamajska-Saeed, t. 4, Kraków 2014 17-51
• Morozow, V., Tradycje i wpływy w barokowej architekturze Białorusi w końcu XVIII wieku, [w:] Kultura artystyczna Wielkiego Księstwa Litewskiego w epoce baroku, red. J. Kowalczyk, Warszawa 1995 229-245
• Aftanazy R., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 2, Województwa brzesko-litewskie, nowogródzkie, Wrocław-Warszawa-Kraków 1992 228-235