Kościół parafialny pw. Św. Trójcy

Parafia erygowana ok. r. 1470, wraz z kościołem z fundacji Michała Naczowicza, w końcu w. XVII powiększona o parafię w Zelwie Małej, gdzie kościół z r. 1477 musiał ulec zniszczeniu podczas najazdu moskiewskiego. Pierwszy kościół zastąpiony nowym, fundowanym przez Lwa Sapiehę po r. 1614, z muru pruskiego. Zniszczony w czasie wojny północnej, zastąpiony nowym z fundacji Antoniego Kazimierza Sapiehy pomiędzy 1739-43, na centralizującym rzucie zbliżonym do krzyża greckiego. Zrujnowany, zastąpiony prowizoryczną kaplicą w r. 1839. Nowy, murowany kościół wznoszony od r. 1860 do wysokości okien. W wyniku represji po powstaniu styczniowym w r. 1866 zakazano dalszej budowy, zlikwidowano parafię. W r. 1908 odrzucono prośbę o zwrot murów, jednak w r. 1905 wydano pozwolenie na budowę nowego kościoła. W l. 1909-10 dokończono porzuconą budowę jako cerkiew prawosławną. W r. 1909 plany nowego kościoła wykonał Józef Pius Dziekoński, konsekrowany w r. 1913, wykańczany do r. 1915. Murowany z cegły, na cokole z ciosów granitowych, pseudobazylikowy, trójnawowy, z prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Fasada z dostawionymi masywnymi, kwadratowymi wieżami, z kruchtą i podcieniami. W r. 1939 zamknięty, od r. 1960 magazyn zboża i skład butelek. Odzyskany w r. 1989, gruntownie remontowany przed 1998, wyposażenie współczesne, neogotyckie z r. 2001.

Artyści i rzemieślnicy

• Dziekoński Józef Pius (1844-1927), architekt

Bilbiografia

• Oleńska, A., Kościół parafialny p.w. Św. Trójcy w Zelwie, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J. K. Ostrowski, cz. II: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa nowogródzkiego, red. M. Kałamajska-Saeed, t. 2, Kraków 2006 333-367
• Wilczewski, W. F., Zwiastuny powszechnej radości. Ruch budowy kościołów w diecezji wileńskiej w latach 1890-1914, Białystok 1995
• Majdowski, A., Budownictwo kościelne w twórczości projektowej Józefa Piusa Dziekońskiego (1844-1927), Warszawa 1995