Kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Św.

Parafia erygowana w r. 1389 przez Władysława Jagiełłę. Kolejne drewniane kościoły niszczone podczas licznych wojen i najazdów. W r. 1723 drewniany kościół na rzucie prostokąta mieścił 5 ołtarzy. Nowy, murowany kościół wzniesiony w r. 1766, jako niewielka, jednoprzestrzenna budowla z 1 ołtarzem. Podczas wielkiego pożaru miasta z r. 1808 kościół doszczętnie spłonął (wraz z kościołem pojezuickim), parafia przeniesiona do kościoła Bernardynów, w r. 1830 do dawnego kościoła Dominikanów. Na wyposażenie składały się elementy przekazane ze skasowanych kościołów Brygidek, Dominikanów i uratowane z kościoła parafialnego. Po rozbiórce dawnego kościoła dominikańskiego w r. 1848 w związku z rozbudowywaniem fortyfikacji Brześcia wyposażenie przeniesione do domu prywatnego, tymczasowej siedziby parafii. W l. 1849-56 wzniesiono istniejący kościół, wg planów architekta W. Polikarpowa, w stylu późnoklasycystycznym. Murowany z cegły, tynkowany, na rzucie prostokąta, z półkoliście zamkniętym prezbiterium. Fasada dwuwieżowa, z ażurową ostatnią konsygnacją wież, zwieńczona trójkątnie. Do najcenniejszych elementów wyposażenia należy cudowny obraz Matki Boskiej pierwotnie z kościoła Dominikanów. W r. 1939 planowano rozbudować kościół wg modernistycznego projektu inż. arch. Józefa Barańskiego. Kościół silnie zniszczony podczas II wojny, zamknięty w r. 1948, wyposażenie złożone w teatrze, cudowny obraz ukryty. W l. 1950-57 przebudowany na Muzeum Krajoznawcze, odzyskany w r. 1991, przebudowany z powrotem do form pierwotnych. Obraz Matki Boskiej koronowany w r. 1996. Kościół w dobrym stanie.

Artyści i rzemieślnicy

• Polikarpow Walery, architekt
• Barański Józef (1897-1967), architekt, pedagog

Bilbiografia

• Kolendo-Korczak, K., Kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Św. w Brześciu, [w:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, red. J. K. Ostrowski, cz. V: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa brzeskolitewskiego, red. M. Zgliński, t. 1, Kraków 2013 69-90
• Katalog kościołów i duchowieństwa łacińskich diecezji kresowych (1798-1939), cz. V, t. 2: Spis kościołów i duchowieństwa diecezji pińskiej (1929-1939). Kościoły parafialne, filialne i kaplice. Duchowieństwo parafialne, oprac. M. Hałaburda, Kraków 2014 46-51