Kościół ormiańskokatolicki pw. Niepokalanego Poczęcia Bogurodzicy

Pierwsza, drewniana świątynia ormiańska powstała wkrótce po osiedleniu się Ormian w Żwańcu ok. r. 1700. Murowany kościół wzniesiono w r. 1740 lub 1750. Spłonął on w r. 1768. Odbudowany został w l. 1782-86 i konsekrowany w r. 1791. Ok. r. 1800 zarząd nad świątynią przejęło duchowieństwo łacińskie. W l. 1835-36, 1855, 1857, 1861 w świątyni prowadzono prace remontowe i modernizacyjne. Po II wojnie światowej rozebrano górne kondygnacje wież. Budowla była użytkowana jako szwalnia i warsztat mechaniczny, co zaowocowało olejnymi uszkodzeniami budynku. W r. 1992 świątynię zwrócono Kościołowi Rzymskokatolickiemu i podjęto prace restauracyjne; obecnie zarządzany jest przez paulinów z Kamieńca Podolskiego. Kościół o skromnych cechach barokowych, jest jednonawowy, z płytkim pseudotranseptem i dwuwieżową fasadą.

Bilbiografia

• Biedrzycka A., Bibliografia pomników kultury dawnych kresów południowo-wschodnich Rzeczypospolitej, Kraków 2000 s. 282
• Chrząszczewski J., Kościoły Ormian Polskich, Warszawa 2001 s. 137-148
• Katalog kościołów i duchowieństwa łacińskich diecezji kresowych (1798-1939), cz. VIII/2, *Katalog kościołów oraz duchowieństwa diecezjalnego i zakonnego diecezji kamienieckiej (1924), opr. J. Szczepaniak, Kraków 2014 s. 125
• Kowalczyk J., Świątynie późnobarokowe na kresach. Kościoły i klasztory w diecezjach na Rusi Koronnej, Warszawa 2006 142, 144
• Szczepaniak J., Diecezja kamieniecka ok. 1830 r., t. 1, Katalog kościołów i kaplic oraz duchowieństwa diecezjalnego i zakonnego, Kraków 2019 59