Kościół Franciszkanów pw. Wniebowzięcia Matki Boskiej

Usytuowany przy ul. Trockiej 9. Franciszkanie sprowadzeni do Wilna w r. 1322, za czasów Giedymina. Pierwszy murowany kościół lub kaplica otoczona cmentarzem ufundowany przez Władysława Jagiełłę, księcia Witolda i starostę wileńskiego Hanula. Kościół zniszczony podczas najazdu Krzyżaków w r. 1392, odbudowany, poświęcony w 1421. Na przełomie w. XV i XVI wzniesiona gotycka wieża (rozebrana w 1872). W 1533 podczas pożaru zwalone sklepienie; kościół odbudowany jako trójnawowy halowy. Kościół częściowo zniszczony podczas najazdu moskiewskiego w l. 1655-61, odbudowany w 1670-75: stworzenie bazyliki przez podwyższenie nawy głównej, wstawienie 14 barokowych ołtarzy. Zniszczony przez pożary w l. 1737 i 1748, po odbudowie ponownie poświęcony. Przebudowa klasycystyczna kościoła przeprowadzona w 1773 pod kier. franciszkańskiego architekta Kazimierza Kamieńskiego, wówczas wykonane m.in. freski na sklepieniu nawy (Marian Franciszek Niemirowski) i murowany chór muzyczny (Jan Krzysztof Glaubitz?). W r. 1864 zamknięcie kościoła i przeznaczenie go na magazyn archiwum. Powrót franciszkanów do Wilna w r. 1919, odzyskanie klasztoru i kościoła w r. 1934. Ponowne odebranie Kościołowi budynków w r. 1941, zwrot w r. 1998. Kościół orientowany. Murowany z cegły, tynkowany, wzniesiony jako trójnawowa bazylika z trójbocznie zamkniętym, wydłużonym prezbiterium ujętym kaplicami oraz z kaplicą przy 4 przęśle pn. Wnętrze sklepione krzyżowe, w kaplicach płd. gotyckie kryształowe. Wnętrze oświetlone wysokimi, zamkniętymi ostrołukowo oknami w nawach bocznych oraz zamkniętymi odcinkowo oknami nawy głównej. Na sklepieniu nawy głównej fresk z historią św. Antoniego. Elewacje zewnętrzne nawy głównej rozczłonkowane bliźniaczymi pilastrami, zwieńczone gzymsem, elewacje prezbiterium oszkarpowane. Fasada trójosiowa, ujęta szkarpami, płaska, z gotyckim portalem i wysokim szczytem ujętym wolutowymi spływami.

Artyści i rzemieślnicy

• Kamieński Kazimierz OFM, architekt
• Niemirowski Marian Franciszek MIC (1734-1795), malarz
• Glaubitz Jan Krzysztof (ok. 1700-1767), architekt

Bilbiografia

• Wileńska architektura sakralna doby baroku. Dewastacja i restauracja, pod red. Andrei Langera, Dietmara Poppa, Marburg 2005 s. 109-116
• http://www.franciszkanie.gdansk.pl/2011/02/09/historia-wilenskiego-klasztoru/ [dostęp: 08.10.2019]
• Jamski P., Wilno, Kraków b.d. s. 27