Kościół dominikanów pw. Św. Ducha

Pierwsi dominikanie osadzeni w Wilnie w l. 1321-2, w r. 1323 wzmiankowani w listach księcia Giedymina. XIV-wieczny kościół dominikanów zniszczony w czasie najazdu krzyżackiego pod koniec w. XIV. W r. 1408 kościół parafialny pw. Św. Ducha fundowany przez księcia Witolda, fundacja potwierdzona w r. 1501 przez króla Aleksandra Jagiellończyka z przekazaniem kościoła dominikanom. Kościół w ciągu w. XV-XVII wielokrotnie przebudowywany, ostatecznie całkowicie zniszczony w r. 1655. Od r. 1679 budowa kościoła barokowego z inicjatywy przeora Michała Woyniłowicza, ukończona w r. 1727 (fasada zach. 1700). Kościół, po pożarach z l. 1748 i 1749, odbudowany za przeora Ludwika Hryncewicza (niektórzy widzą w nim także architekta przebudowy), pod kierunkiem arch. Johanna Thobiasa de Diderstein i Franza Hoffera (ołtarz główny i boczne wyk. w l 1753-60 przez F. Hoffera, szczyty ukończone w r. 1770). Zasadnicze prace ukończone w 1775-6 (chór muzyczny), wykończeniowe w r. 1815. Klasztor skasowany w r. 1844, kościół czynny nieprzerwanie, w czasach sowieckich należący do polskiej parafii. Kościół usytuowany przy ul. Dominikańskiej 8, orientowany, z elewacją boczną ustawioną wzdłuż ulicy, wkomponowany w zabudowania klasztorne dostawione m.in. do fasady zach. Murowany z cegły, tynkowany, założony na planie zbliżonym do prostokąta, trójnawowy z transeptem i z węższym prezbiterium ujętym niskimi aneksami. Dachy dwuspadowe, na skrzyżowaniu naw kopuła z latarnią. Fasada zach. częściowo zasłonięta budynkiem klasztoru, ujęta parą wież, zwieńczona barokowym szczytem; podobne szczyty nad zamknięciami transeptu i nad fasadą wsch. W skrajnym przęśle usytuowanego wzdłuż ulicy skrzydła klasztornego wejście do kościoła i klasztoru ujęte bogatym kolumnowym portalem ze zwieńczeniem. Wewnątrz zespół późnobarokowych ołtarzy z głównym, ażurowym, oddzielającym chór zakonny od prezbiterium. Pod kościołem wielopoziomowe krypty z setkami trumien.

Artyści i rzemieślnicy

• Hoffer Franz, architekt
• Diderstein (Dyderstein) Johann Thobias (zm. 1769), architekt i sztukator
• Hrycewicz Ludwik OP (1717-1783), architekt

Bilbiografia

• Wileńska architektura sakralna doby baroku. Dewastacja i restauracja, pod red. Andrei Langera, Dietmara Poppa, Marburg 2005 s. 124-8
• Jamski P., Wilno, Kraków b.d. s. 27
• Drema Vladas, Vilniaus Bažnyčios, Vilnius 2007 s. 239245