Kościół bonifratrów pw. Św. Krzyża

Kościół wzniesiony na miejscu męczeńskiej śmierci franciszkanów (1338-42): w r. 1543 kaplica Świętego Krzyża wzniesiona z fundacji Pawła księcia Holszańskiego, w r. 1618 zbudowany dom dla księży emerytów kosztem bpa Eustachego Wołłowicza. W r. 1635 sprowadzenie do Wilna bonifratrów przez bpa Abrahama Woynę i osadzenie ich w domu w biskupim ogrodzie przy kaplicy Świętokrzyskiej, gdzie wkrótce założony szpital. Wówczas, na zrębach budynku mieszkalnego, powstały kościół Św. Krzyża jako niewielka jednonawowa budowla z dwuwieżową fasadą, z drewnianym wyposażeniem. Po pożarze w r. 1748 do fasady dobudowany przedsionek , wzniesiony falisty szczyt z płyciną z freskiem, wieże przykryte hełmami, do wnętrza wstawione bogate późnobarokowe wyposażenie (ołtarz główny, 5 bocznych, ambona murowane, marmoryzowane, z dekoracją sztukatorską). Klasztor bonifratrów zamknięty w r. 1843, zamieniony na szpital. Zwrócony zakonnikom w r. 1924, po wojnie ponownie zamknięty. W r. 1976 wnętrze kościoła odrestaurowane z przeznaczeniem na salę koncertową. W r. 1995 kościół przekazany siostrom niepokalankom, do r. 2002 wyremontowany. Usytuowany przy pl. Simona Daukantasa 1. Orientowany. Murowany z cegły, tynkowany, założony na planie prostokąta, kryty dachem dwuspadowym. Fasada trójosiowa, dwuwieżowa, dwukondygnacyjna, poprzedzona przedsionkiem krytym dachem pulpitowym. Między 3-kondygnayjnymi wieżami płycina z freskiem z Matką Boska Bonifraterską i w zwieńczeniu falisty szczyt. Wnętrze niskie, przekryte sklepieniami krzyżowymi, z późnobarokowy wyposażeniem.

Bilbiografia

• Wileńska architektura sakralna doby baroku. Dewastacja i restauracja, pod red. Andrei Langera, Dietmara Poppa, Marburg 2005 s. 129-132
• Drema Vladas, Vilniaus Bažnyčios, Vilnius 2007 s. 205-238