Katedra rzymskokatolicka pw. Narodzenia NMP (dawna katedra greckokatolicka)
Chełm (Chełm), powiat chełmski, województwo lubelskie, Polska
Zbudowana na tzw. Górce Chełmińskiej z fundacji bpa Filipa Włodkowicza w l. 1735/38-56, zapewne wg planów Paolo Antonio Fontany przez budowniczego Tomasz Rezlera. Świątynia wzniesiona na miejscu wcześniejszych budowli: drewnianej z 2 ćw. w. XIII i murowanej po 1255, rozebranej w 1735. Kilkukrotnie przebudowywana, m.in 1809, 1827-39, 1874-78 (zamieniona na sobór prawosławny), po 1931 rzymskokatolicka, wówczas częściowe przywrócenie pierwotnego wyglądu według planów Karola Schrettera. Remontowana 1987-88 i 1990-93. Barokowa, orientowana, bazylika na planie krzyża łacińskiego z płytkim prezbiterium zamkniętym półkoliście, podobnie jak zakończenia transeptu i kopuła na tamburze na skrzyżowaniu naw. Od zach. korpus poprzedzony przęsłem chórowym flankowanym dwoma wieżami. Fasada trójprzęsłowa, dwuwieżowa ze szczytem, rozczłonkowana pilastrami. Wnętrze przykryte sklepieniami krzyżowo-kolebkowymi. Przy kościele wolnostojąca dzwonnica wzniesiona w r. 1878, na wzór jednej z wież katedralnych.
Artyści i rzemieślnicy
- Fontana Paolo Antonio (1696-1765), architekt
- Resler (Rezler) Tomasz, architekt
- Schretter Karol, architekt
Bilbiografia
- Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, Warszawa 2016 s. 249-250/
- Skrabski J., Paolo Antonio Fontana nadworny architekt Sanguszków, Tarnów 2007
- Krasny P., Katedra unicka w Chełmie. O problemach badań nad architekturą sakralną kościoła greckokatolickiego w XVIII wieku, [w] Sztuka Kresów Wschodnich. Materiały sesji naukowej, t. 3, 1998, s. 205-226.