Dwór

Wielona (Veliuona), rejon jurborski, okręg tauroski, Litwa

Miejscowość znana już w XIV w., w XV była twierdzą krzyżacką. Następnie znalazły się we władaniu ks. Witolda, stanowiła część dóbr królewskich. W późniejszym czasie przekształcona na starostwo, które w r. 1771 w dożywotnią dzierżawę otrzymała ks. Maria teresa Poniatowska. Po niej dzierżawił jej syn Józef, starosta żyzmorski. W 1. poł. XIX w. Wieloma przeszła w ręce Zaleskich h. Lubicz (okoliczności przejęcia dóbr są nieznane). Nowym właścicielem był Michał Zaleski, starosta szwentowski; kolejnymi potomkowie w linii męskiej Zenon, Gabriel i Marian. W 1. ćw. XIX w. wystawiono drewniany dwór klasycystyczny, na wysokich suterenach, na rzucie wydłużonego prostokąta, piętrowy w części środkowej, parterowy po bokach. Elewacja frontowa trzynastoosiowa, z głębokim, mocno wysuniętym poza lico muru portykiem o czterech kolumnach w wielkim porządku, wspierających belkowanie, z wspartym na kroksztynach trójkątnym szczytem. Okna w części parterowej prostokątne. Do jednej z części bocznych dostawiony niewielki, dwukolumnowy ganek. Całość nakryta czterospadowym dachem naczółkowym. Na wyposażeniu znajdowało się kilka cennych obrazów, kolekcja zbroi i numizmatów. Dwór był usytuowany w czworoboku parku krajobrazowego. Dziedziniec przed wejściem głównym zdobił kwiatowy gazon.

Bilbiografia

  • Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 292-293.
  • Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. B. Chlebowski, t. 13, Warszawa 1893 (http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII) s. 359-360.