Dwór

Makowalny były początkowo królewszczyzną; zapewne w 2. poł. XVIII w. właścicielami zostali Potoccy, a następnie Rembielińscy. W r. 1825 od Rajmunda Rembielińskiego nabył je bar. Baehr h. własnego, pochodzącuy z Wittigwalde k. Ostródy. Nie wiadomo do końca kiedy i z czyjej inicjatywy wybudowano murowany, klasycystyczny dwór. Była to budowla parterowa, podpiwniczona, na planie prostokąta; w elewacji frontowej część środkowa poprzedzona czterokolumnowym portykiem, wspierającym trójkątny tympanon, zwieńczony uskokową attyką; oraz części bocznych z dwoma płytkimi trójosiowymi ryzalitami z trójkątnymi szczytami; skrajne osie części bocznej zaakcentowane niewielkimi attykami. Elewacja ogrodowa z kolumnowym portykiem, w którym zamiast kolumn umieszczono troje wysokich, przeszklonych drzwi, wiodących na niski taras. Całość nakrywał wysoki czterospadowy dach. Wnętrza o układzie dwuktraktowym, z usytuowanym na osi salonem. Wyposażenie składające się z mebli, dzieł sztuki etc. zostało w r. 1915 wywiezione do Mińska. W pobliżu dworu wystawiono oficynę, z wejściem poprzedzonym sześciokolumnowym gankiem, zwieńczonym spłaszczonym, trójkątnym przyczółkiem. Nakryta wysokim, dachem naczółkowym; być może budynek ten pełnił wcześniej funkcję pierwotnego dworu. Do dworu prowadziła usytuowana na osi murowana, trójdzielna brama wjazdowa, od dwóch wyższych filarach środkowych, dekorowanych profilowanymi gzymsami, nakrytych czterospadowymi daszkami. Od bramy do dworu wiodła szeroka aleja kasztanowa. Od strony podjazdu ciągnęły się rozległe kwiatowe gazony. Całość założenia otaczał rozległy park krajobrazowy.

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 80-83.
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, t. 5, Warszawa 1884 (http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_V) s. 935.