Dwór

Miasteczko i dobra Kielmy należały do ks. Sołomereckich. W r. 1579 zakupił je Paweł Grużewski. W rękach tej rodziny pozostały do r. 1939, a ostatnim właścicielem był Jan Grużewski. Grużewscy wznieśli w Kielmach dwór, który przetrwał do r. 1939. Była to budowla na rzucie prostokąta, parterowa, na wysokich suterenach, jedenastoosiowa, z trójosiowym ryzalitem w części środkowej ze zwieńczeniem. Do wejścia prowadziły kamienne schody z kutą żelazną balustradą (na jednej z krat data 1832). Całość nakryta wysokim, łamanym dachem. Elewację ogrodową na osi poprzedzał taras. We wnętrzu znajdowało się kilka pokoi, a barokowe wyposażenie nie przetrwało do czasów obecnych. Z cennych przedmiotów, które częściowo zachowały się do czasów II wojny światowej należały zbiór numizmatyczny, w późniejszym czasie sprzedany przez Jana Grużewskiego, oraz biblioteka, której księgozbiór został przekazany do Biblioteki Wróblewskich w Wilnie. Obok dworu stał drugi budynek, przystosowany na bibliotekę. Była to budowla piętrowa, na rzucie kwadratu, nakryta dachem czterospadowym, łamanym, pobitym gontem, zwieńczona trójkątnym frontonem. Budynek ten był połączony z tylną elewacją dworu - murem. Górna kondygnacja była zaaranżowana na bibliotekę (nowsza część księgozbioru znajdowała się w dworze). W otoczeniu dworu znajdowała się także oficyna, dom ogrodnika z oranżerią oraz spichlerz. Niegdyś założenie to otaczał rozległy park ze stawami i sadem owocowym; nie zachował się do czasów obecnych.

Bilbiografia

• Aftanazy, R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław 1992 s. 234-237.
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, t. 4, Warszawa 1883 (http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV) s. 34.