Cerkiew bracka pw. Świętego Ducha

Usytuowana przy ul. Ostrobramskiej 8 (Ausros vartu g. 8). Drewniana cerkiew wzniesiona przez prawosławne Bractwo Świętej Trójcy (później Św. Ducha) w r. 1597 na placu podarowanym przez siostry Wołłowiczówny. W 1599 przy cerkwi założone monastyczno-brackie centrum prawosławne. Po 1604 z fundacji Konstantego Ostrogskiego wzniesiona murowana dzwonnica, od r. 1624 z tej samej fundacji rozpoczęta budowa murowanej cerkwi (przerwana w 1628), kontynuowana po przywileju Władysława IV wydanym w r. 1633. Cerkiew poważnie uszkodzona w czasie pożaru miasta w 1749, restaurowana do 1753 (ikonostas proj. Jana Krzysztofa Glaubitza, z ikonami malarza Iwana Trutniewa). W r. 1873 świątynia zmodernizowana (wzniesiona nowa kopuła na wysokim cylindrycznym tamburze, usunięty wolutowy szczyt między wieżami, dobudowany przedsionek, dzwonnica przebudowana w duchu klasycystycznym). Cerkiew uszkodzona w czasie II wojny światowej, remontowana w latach powojennych i w l. 90. w. XX. Obecnie przy cerkwi funkcjonuje męski monastyr Św. Ducha. Cerkiew orientowana. Murowana, tynkowana, wzniesiona jako trójnawowa, dwuwieżowa bazylika z płytkim transeptem i kopułą na skrzyżowaniu naw. Nawy od wschodu zamknięte trójabsydialnie. Elewacje rozczłonkowane pilastrami. Fasada trójosiowa, dwukondygnacyjna, z parą niskich wieżyczek zwieńczonych półkulistymi hełmami, poprzedzona masywnym przedsionkiem krytym dwuspadowym dachem.

Artyści i rzemieślnicy

• Glaubitz Jan Krzysztof (ok. 1700-1767), architekt
• Trutniew Iwan (1827-1912), malarz

Bilbiografia

• Wileńska architektura sakralna doby baroku. Dewastacja i restauracja, pod red. Andrei Langera, Dietmara Poppa, Marburg 2005 s. 177-180
• Drema Vladas, Vilniaus Bažnyčios, Vilnius 2007 s. 974-983